Soplówka jeżowata - grzyb, który odbudowuje neurony.
Nagroda Nobla z 1986 roku. Rita Levi-Montalcini i Stanley Cohen. Odkrycie czynnika wzrostu nerwów - NGF. Białko, które stymuluje wzrost nowych neuronów i chroni już istniejące.
Rita przeżyła 103 lata. W niektórych doniesieniach można znaleźć informacje, że codziennie stosowała krople do oczu zawierające NGF, któremu przypisywała swoją długowieczność i bystrość umysłu aż do późnej starości.
I jest grzyb, który stymuluje syntezę NGF w organizmie człowieka. Soplówka jeżowata - Hericium erinaceus. Gatunek od wieków stosowany w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej w leczeniu wrzodów żołądka, refluksu, stresu. I intensywnie badany przez współczesną naukę właśnie ze względu na neuroprotekcję.
Wygląd i występowanie.
Soplówka jeżowata wyglądem przypomina puszystą lwią grzywę. Owocniki możemy spotkać od września do listopada. Jest saprotrofem lub warunkowym pasożytem - najczęściej rośnie na martwym drewnie, czasami owocniki wyrastają z dziur po sękach lub pęknięć drewna.
W Polsce od 1995 roku jest objęta ścisłą ochroną gatunkową, bez możliwości zastosowania wyłączenia. Ale można ją uprawiać na skalę produkcyjną na niedrogich substratach zastępczych - trociny drzew liściastych i inne odpady rolnicze. Grzybnię soplówki można także pozyskać w warunkach in vitro.
W składzie zawiera aż 32 związki aromatyczne nadające jej lekko cytrynowy posmak. Szczególnie ceniona w kuchni azjatyckiej jako zamiennik mięsa.
Hericenony i erinacyny - klucz do mózgu.
Za syntezę NGF odpowiedzialne są związki hericenony i erinacyny. Ostatnie lata przyniosły intensywne badania nad tymi grupami związków.
Hericenony występują tylko w owocnikach. Erinacyny tylko w mycelium. To istotna różnica - owocniki i grzybnia mają inny skład aktywnych substancji.
Hericenony to związki fenolowe. Hericenony A, B i L wykazują działanie cytotoksyczne. Hericenony C–F działają antyoksydacyjnie i stymulują syntezę czynnika wzrostu neuronów in vitro.
Hericenon B hamuje agregację płytek krwi wywołaną przez kolagen, blokując związane z nim szlaki sygnałowe - udokumentowano to w badaniach z udziałem królików, a następnie ludzi. Może to mieć znaczenie w profilaktyce zakrzepicy i innych chorób związanych z nadmiernym krzepnięciem krwi. Hericenon B posiada potencjał w poprawie pamięci, koncentracji i funkcjonowaniu mózgu.
Erinacyny to diterpeny izolowane z grzybni. Wykazują potencjał w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, nowotworów, stanów zapalnych, cukrzycy oraz chorób sercowo-naczyniowych.
Alzheimer, Parkinson, pamięć.
Surowce i ekstrakty soplówki wspomagają pamięć, koncentrację i kondycję komórek ośrodkowego układu nerwowego. Działają przeciwdepresyjnie, neuroprotekcyjnie. Główne mechanizmy: poprawa przepływu krwi przez mózg, działanie antyoksydacyjne, odbudowa neuronów oraz zapobieganie odkładaniu blaszek amyloidowych.
Ekstrakty z soplówki jeżowatej stosuje się w leczeniu choroby Alzheimera i Parkinsona. NGF stymuluje wzrost nowych neuronów i chroni już istniejące.
Soplówka zapobiega uszkodzeniom pamięci krótkotrwałej i wzrokowej wywołanym przez amyloid β. Amyloid β indukuje stres oksydacyjny i reakcje zapalne w chorobie Alzheimera.
W badaniach klinicznych udowodniono pozytywny efekt doustnego podawania ekstraktów z soplówki w celu łagodzenia zaburzeń poznawczych i objawów choroby Alzheimera. Spożywanie soplówki może poprawiać funkcje poznawcze u osób z łagodnymi zaburzeniami pamięci.
Depresja, lęk, sen.
Związki indolowe występujące w soplówce mogą mieć znaczenie w profilaktyce depresji. W badaniach przedklinicznych i klinicznych wykazano, że soplówka jeżowata znacząco łagodzi zaburzenia depresyjne poprzez modulację układu monoaminergicznego oraz działanie przeciwzapalne.
Niemniej jednak obecne badania nad działaniem przeciwdepresyjnym są nadal na stosunkowo wczesnym etapie. Specyficzne mechanizmy wymagają dalszych badań.
Współczesne tempo życia, rosnące wymagania i globalne wydarzenia przyczyniają się do wzrostu poziomu lęku w społeczeństwie, prowadząc do pogorszenia jakości snu. Badanie in vivo przeprowadzone w 2021 roku sugeruje, że grzybnia soplówki może bezpośrednio wspomagać łagodzenie lęku i pośrednio poprawiać jakość snu. Dwufunkcyjny suplement.
Według badań naszego zespołu grzybnia stanowi bogate źródło związków indolowych: 5-hydroksy-L-tryptofan, melatonina, tryptamina. Pełnią funkcję neuroprzekaźników lub ich prekursorów, wpływając na rytm dobowy organizmu poprzez regulację apetytu, nastroju i temperatury ciała. Odgrywają także istotną rolę w procesach krzepnięcia krwi, odpowiedzi immunologicznej i regeneracji komórek. Ich stężenie w grzybni jest wyższe niż w owocnikach.
BARDZO WAŻNE - ZASTRZEŻENIA: Soplówka to nie lek - to suplement lub żywność funkcjonalna. Choroby neurodegeneracyjne, depresja, zaburzenia lękowe wymagają diagnostyki i leczenia medycznego. Badania nad mechanizmami działania są nadal na wczesnym etapie. Szeroko zakrojone badania kliniczne są niezbędne. Leki (szczególnie przeciwdepresyjne, przeciwzakrzepowe, immunosupresyjne), choroby, ciąża, karmienie - konsultacja z lekarzem przed suplementacją. Dawkowanie: około 50 g świeżej soplówki po wcześniejszym przygotowaniu. W przypadku suplementów - zgodnie z zaleceniami producenta. Alergie - soplówka to grzyb. Osoby z alergią na grzyby powinny unikać. Hericenon B hamuje agregację płytek - ostrożność u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.Medycyna żywieniowa jako profilaktyka.
Soplówka jeżowata wywiera pozytywny wpływ na kluczowe układy fizjologiczne. Regularne spożywanie może sprzyjać homeostazie organizmu i zwiększać odporność na stres. Sproszkowaną grzybnię można stosować jako dodatek do produktów spożywczych - na przykład zastąpić 5% mąki pszennej w produkcji chleba, co wzbogaci wartość odżywczą pieczywa.
Soplówka wykazuje także ochronne działanie wobec układu pokarmowego, wspierając zdrowie żołądka i wątroby. Medycyna żywieniowa może stanowić przyszłościowy kierunek badań nad profilaktyką i leczeniem chorób.
Mimo wielu obiecujących właściwości leczniczych mechanizmy działania bioaktywnych składników nadal wymagają dokładniejszego poznania.
Źródło: Prof. Bożena Muszyńska
